Wat doet een arbeidsdeskundige precies?
In 2024 werden in Nederland maar liefst 93.000 WIA-aanvragen gedaan, een hoger aantal dan ooit tevoren. Tegelijkertijd lag het ziekteverzuim in het vierde kwartaal van 2025 op 5,6%, waarbij een zieke werknemer een werkgever gemiddeld meer dan 400 euro per dag kost. Achter deze cijfers bevinden zich mensen die duidelijkheid zoeken en organisaties die onder druk staan om goede beslissingen te nemen. In deze context is het belangrijk om scherp te hebben welke rol een arbeidsdeskundige speelt.
Een arbeidsdeskundige kijkt niet alleen naar iemands beperkingen, maar focust vooral op de mogelijkheden. Wat kan iemand, gezien zijn of haar opleiding, werkervaring en belastbaarheid, nog wél doen? Is een terugkeer naar het eigen werk mogelijk, moet het werk aangepast worden, of is een ander traject noodzakelijk? Bij re-integratie en arbeidsdeskundig onderzoek helpt dit om tijdig richting te bepalen, onnodige vertraging te voorkomen en de stappen in lijn met de Wet verbetering poortwachter te onderbouwen.
Dit is bijzonder relevant nu psychische klachten een groot deel van de WIA-instroom vormen en de druk op het stelsel toeneemt. Voor werkgevers, HR-managers en re-integratiespecialisten is een arbeidsdeskundige daarom niet alleen een beoordelaar, maar ook een waardevolle adviseur. Zij helpen bij de preventie, arbeidsgeschiktheid en duurzame inzetbaarheid van werknemers. Wilt u meer weten over de rol van de arbeidsdeskundige en wanneer inzet verstandig is, leest u dan verder in dit artikel.
Wat doet een arbeidsdeskundige in de praktijk?
Wie zich afvraagt wat doet een arbeidsdeskundige, komt al snel uit bij de combinatie van mens, werk en belastbaarheid. Een arbeidsdeskundige onderzoekt in hoeverre iemand zijn of haar eigen werk nog kan doen, welk ander werk passend kan zijn en welke stappen nodig zijn om terugkeer naar werk verantwoord mogelijk te maken. Daarbij gaat het niet alleen om beperkingen, maar juist ook om mogelijkheden.
Volgens UWV kijkt de arbeidsdeskundige naar het werk dat iemand deed of nog kan doen met ziekte of een beperking, en naar wat iemand daarmee kan verdienen. Daarbij spelen opleiding, werkervaring en de eisen van het werk een belangrijke rol. Dat maakt de functie breed: de arbeidsdeskundige verbindt medische randvoorwaarden, arbeidsinhoud, organisatiebelang en inkomensgevolgen met elkaar.
In de eerste twee ziektejaren ligt de nadruk meestal op re-integratie. Dat sluit aan bij de Wet verbetering poortwachter volgens Arboportaal: werkgever en werknemer moeten zich samen inspannen voor terugkeer naar werk. Juist daar heeft de arbeidsdeskundige een belangrijke rol, omdat hij of zij beoordeelt of het eigen werk nog passend is, passend te maken is of dat ander werk binnen of buiten de organisatie meer voor de hand ligt.
Wat doet een arbeidsdeskundige bij verzuim en re-integratie?
Bij verzuim brengt de arbeidsdeskundige de praktische vertaalslag aan tussen belastbaarheid en werk. De bedrijfsarts beschrijft wat iemand medisch gezien nog aankan; de arbeidsdeskundige onderzoekt vervolgens wat dat betekent voor de inhoud van het werk, de werkplek, de uren, de taken en het perspectief op duurzame inzetbaarheid.
Dat gebeurt vaak rond het eerste ziektejaar, bijvoorbeeld wanneer de vraag ontstaat of het eerste spoor nog reëel is. In zo’n situatie kan een arbeidsdeskundig onderzoek duidelijk maken welke mogelijkheden nog openliggen. Denk aan vragen als:
- kan de werknemer terugkeren in de eigen functie;
- zijn aanpassingen in taken, tempo of werktijden mogelijk;
- is ander passend werk binnen de organisatie beschikbaar;
- of moet een tweede spoor worden overwogen?
Voor werkgevers is dit belangrijk omdat tijdige en goed onderbouwde keuzes helpen om het re-integratiedossier op orde te houden. Voor werknemers is het belangrijk omdat duidelijk wordt waar zij wel en niet op kunnen worden aangesproken. Voor ons als arbeidsdeskundigen is het belangrijk om inzichtelijk te maken welke route realistisch, haalbaar en verdedigbaar is.
Wat doet een arbeidsdeskundige niet?
Een goed begrip van wat doet een arbeidsdeskundige vraagt ook om afbakening. Een arbeidsdeskundige is geen arts en stelt geen medische diagnose. Die rol ligt bij de bedrijfsarts of verzekeringsarts. UWV benadrukt dat de medische beoordeling niet door de arbeidsdeskundige wordt gedaan. De arbeidsdeskundige werkt dus op basis van vastgestelde belastbaarheid en vertaalt die naar werkmogelijkheden.
Dat onderscheid voorkomt misverstanden. Als werkgever hoeft u van een arbeidsdeskundige geen medische details te verwachten. Als werknemer mag u ervan uitgaan dat uw medische privacy wordt gerespecteerd. De focus ligt op wat u nog kunt in relatie tot arbeid, niet op uw diagnose als zodanig.
Die rolverdeling sluit ook aan bij de samenwerking tussen disciplines, zoals beschreven in de BAR-systematiek op Arboportaal. Daarin vormen bedrijfsarts en arbeidsdeskundige juist bij complexere situaties een tandem: de één beschrijft de belastbaarheid, de ander kijkt hoe die belastbaarheid zich verhoudt tot concreet werk.
Wat doet een arbeidsdeskundige in het eerste en tweede spoor?
Een arbeidsdeskundige kijkt eerst naar terugkeer in het eigen werk of in aangepast eigen werk. Dat noemen we het eerste spoor. De centrale vraag is dan: is de oorspronkelijke functie nog passend, of passend te maken?
- aanpassing van werkzaamheden;
- herverdeling van taken;
- inzet van hulpmiddelen;
- verandering in werktempo of rooster;
- opbouw in uren;
- plaatsing in ander passend werk binnen dezelfde organisatie.
Wanneer dat onvoldoende perspectief biedt, komt tweede spoor in beeld: re-integratie bij een andere werkgever. In de praktijk is dat vaak een gevoelig moment. Voor de werknemer omdat het afscheid van de eigen werkomgeving dichterbij komt. Voor de werkgever omdat dit organisatorische en financiële gevolgen heeft. Een zorgvuldig advies helpt dan om verwachtingen te verduidelijken en vervolgstappen te onderbouwen.
Bij trajecten waarin duurzame plaatsing buiten de eigen organisatie wordt onderzocht, kan een haalbaarheidsonderzoek in het tweede spoor helpen om realistisch te bepalen welke route kansrijk is. Ook kan een breder haalbaarheidsonderzoek inzicht geven in de vraag of werkhervatting binnen een bepaalde context nog haalbaar is.
Wat doet een arbeidsdeskundige richting UWV en WIA?
Na twee jaar ziekte verschuift de context vaak van re-integratie naar beoordeling in het kader van de WIA. Ook dan blijft de vraag wat doet een arbeidsdeskundige relevant, maar de insteek verandert. Bij UWV onderzoekt de arbeidsdeskundige welke functies iemand in theorie nog kan vervullen op basis van de door de verzekeringsarts vastgestelde beperkingen, vaak vastgelegd in een Functionele Mogelijkhedenlijst (FML).
Daarbij wordt gebruikgemaakt van het CBBS, het Claim Beoordelings- en Borgingssysteem. Op basis daarvan wordt gekeken naar algemeen geaccepteerde functies die passen bij de belastbaarheid, opleiding en ervaring van de werknemer. Vervolgens wordt berekend wat iemand theoretisch nog kan verdienen. Het verschil tussen het oude loon en die resterende verdiencapaciteit bepaalt mede het arbeidsongeschiktheidspercentage.
Dit is voor werknemers vaak een lastig onderdeel, omdat theoretische functies niet altijd voelen als werk dat in de praktijk direct bereikbaar is. Toch is het belangrijk te weten dat het bij de WIA-beoordeling gaat om een juridische en arbeidskundige schatting. Voor werkgevers is vooral belangrijk dat een zorgvuldig opgebouwd re-integratiedossier in de eerste twee ziektejaren de basis vormt voor de beoordeling door UWV.
De context maakt dit extra actueel. CBS meldde voor 2025 een ziekteverzuim van 5,6% in het vierde kwartaal, en het aantal WIA-aanvragen blijft hoog. UWV berichtte bovendien over een forse stijging van WIA-aanvragen en instroom. Dat vergroot het belang van tijdige arbeidsdeskundige inzet, juist om vertraging, onduidelijkheid en discussie in latere fases te beperken.
Wat doet een arbeidsdeskundige voor werkgever en werknemer concreet?
De meerwaarde van de arbeidsdeskundige zit vaak in het concreet maken van lastige keuzes. Een goed onderzoek leidt niet alleen tot een oordeel, maar ook tot handelingsperspectief.
Voor werkgevers
Voor werkgevers helpt een arbeidsdeskundige om:
- te beoordelen of de re-integratie nog op koers ligt;
- passend werk goed te onderbouwen;
- risico’s op loonsanctie te verkleinen;
- knelpunten in functie-inhoud en organisatie inzichtelijk te maken;
- tijdig te bepalen of tweede spoor nodig is.
Bij twijfel over passend werk of over de belasting in de praktijk kan een arbeidsdeskundig schouw aanvullende duidelijkheid geven. Dan wordt niet alleen naar papier gekeken, maar ook naar de feitelijke werkzaamheden en omstandigheden op de werkplek.
Voor werknemers
Voor werknemers helpt een arbeidsdeskundige om:
- duidelijkheid te krijgen over wat nog mogelijk is;
- inzicht te krijgen in passend werk;
- te begrijpen waarom bepaalde re-integratiestappen worden geadviseerd;
- een objectieve beoordeling van werkbelasting te krijgen;
- perspectief te houden op duurzaam werk, ook als terugkeer in de oude functie niet haalbaar blijkt.
Die duidelijkheid is belangrijk, juist omdat langdurig verzuim vaak gepaard gaat met onzekerheid over inkomen, herstel en toekomst. Een arbeidsdeskundig oordeel kan helpen om verwachtingen realistischer en bespreekbaar te maken.
Voor de arbeidsdeskundige zelf
Voor de arbeidsdeskundige ligt de opgave in onafhankelijke, heldere en zorgvuldig onderbouwde rapportage. De NVvA benadrukt in de beroepsnorm en certificeringssystematiek het belang van vakbekwaamheid, gedragscode en toetsbare kwaliteit. Dat is niet alleen een formele eis, maar ook praktisch belangrijk: rapportages hebben invloed op re-integratiekeuzes, arbeidsrelaties en soms op uitkeringsrechten.
Wat doet een arbeidsdeskundige bij complexe vraagstukken?
Niet iedere verzuimsituatie is rechtlijnig. Soms spelen er meerdere functies, onduidelijke taakinhoud, psychische belasting, organisatieverandering of verschil van inzicht tussen werkgever en werknemer. Dan is een verdiepend gesprek of gerichte analyse nodig.
In zulke situaties kan een arbeidsdeskundig spreekuur nuttig zijn om vroegtijdig vragen te verhelderen. Ook bij bredere arbeidsdeskundige vraagstukken is het belangrijk om niet alleen naar beperkingen te kijken, maar ook naar context: welke functie-eisen zijn echt onmisbaar, welke aanpassingen zijn redelijk en waar ligt nog ontwikkelruimte?
Dat sluit aan bij de bredere lijn uit betrouwbare vakbronnen: arbeidsdeskundig handelen gaat niet uit van uitsluiting, maar van een zorgvuldige afweging van mogelijkheden, belasting en perspectief. Juist daarom is de arbeidsdeskundige in veel dossiers niet alleen beoordelaar, maar ook adviseur en gesprekspartner.
Wat doet een arbeidsdeskundige als kwaliteit en onderbouwing tellen?
Een arbeidsdeskundig oordeel moet navolgbaar zijn. Dat betekent dat voor alle betrokkenen duidelijk moet zijn hoe het advies tot stand is gekomen: welke informatie is gebruikt, welke functie-eisen zijn onderzocht, welke belastbaarheid als uitgangspunt geldt en waarom bepaalde opties wel of niet passend zijn.
Dat is belangrijk voor de werkgever, omdat het dossier stand moet houden bij toetsing door UWV. Het is belangrijk voor de werknemer, omdat besluiten over werkhervatting of spoorwissel ingrijpend kunnen zijn. En het is belangrijk voor de arbeidsdeskundige zelf, omdat professioneel handelen vraagt om onafhankelijkheid en een heldere rapportagelijn.
Wie dus vraagt wat doet een arbeidsdeskundige, krijgt uiteindelijk dit antwoord: de arbeidsdeskundige maakt werkhervatting, passend werk en belastbaarheid concreet, toetsbaar en bespreekbaar. Niet vanuit aannames, maar vanuit onderzoek, onderbouwing en een praktische route vooruit.
Met tijdige arbeidsdeskundige inzet voorkomt u onduidelijkheid en vertraging in verzuim- en re-integratietrajecten. U krijgt eerder zicht op wat nog wél kan, welke routes haalbaar zijn en welke stappen nodig zijn voor verantwoorde werkhervatting.
Key takeaways
- Een arbeidsdeskundige vertaalt medische belastbaarheid naar passend werk, concrete taken en realistische urenopbouw.
- In zowel het eerste als tweede spoor helpt een goed onderbouwd arbeidsdeskundig advies om tijdig de juiste re-integratieroutes in beeld te krijgen.
- Heldere en zorgvuldige arbeidsdeskundige rapportages versterken uw verzuimdossier en verkleinen de kans op discussie of vertraging bij het UWV.
- Voor zowel werkgever als werknemer biedt arbeidsdeskundige begeleiding objectiviteit, structuur en perspectief in complexe situaties.
- Door gericht te kijken naar mogelijkheden in plaats van alleen beperkingen, ontstaat meer ruimte voor duurzame en passende werkhervatting.
- Een preventieve, arbeidsdeskundige blik draagt bij aan toekomstbestendige inzetbaarheid en beter onderbouwde keuzes in verzuimbeleid.
Door arbeidsdeskundige expertise tijdig te betrekken, versterkt u uw rol als werkgever of HR-professional en werkt u samen met uw medewerker aan duurzame inzetbaarheid, passende re-integratie en verantwoord herstel richting werk.
